Van berm tot boer: zo organiseert Leeuwarden de verwerking van bermgras
Bermgras krijgt een tweede leven
Wat gebeurt er met bermgras nadat het is gemaaid? In de gemeente Leeuwarden krijgt deze groene reststroom een tweede leven. Het bermgras gaat naar agrariërs in de omgeving, die het op hun eigen erf composteren. Zo blijft de verwerking lokaal: van berm naar boerenerf, zonder onnodige tussenstappen. De compost keert vervolgens terug naar de bodem en draagt bij aan een gezonde, weerbare bodem. Boeren hebben daardoor ook minder kunstmest nodig en dat scheelt weer energie, want de productie van kunstmest is energie-intensief. Sommige biologische veehouders gebruiken inmiddels helemaal geen kunstmest meer.
Voor Geert Draaistra, adviseur Innovatie en Planontwikkeling bij de gemeente Leeuwarden, is dat precies hoe een circulaire keten hoort te werken. Bijna alle groene reststromen uit de openbare ruimte krijgen inmiddels een nieuwe bestemming als grondstof.
“Een deel van ons bermgras gaat via Agricycling naar boeren in de omgeving. Zij composteren het op hun erf. Zo komt het organisch materiaal weer terug in de bodem.”
Van afvoeren naar lokaal benutten
Vroeger voerden gemeentes het meeste bermgras af. Tegenwoordig benutten ze een groot deel lokaal. Daardoor hoeven ze veel minder groen af te voeren. Volgens Geert draait het daarbij niet alleen om de kosten van vandaag.
“Je moet het complete verhaal vertellen. Op korte termijn levert het misschien geen kostenbesparing op, maar op de langere termijn wel.”
Een gezonde bodem houdt meer water vast, bevat meer bodemleven en vraagt minder onderhoud. Dat zie je niet na één seizoen, benadrukt hij. Bodemverbetering vraagt tijd, maar levert op de lange termijn veel op.
Eén kader in plaats van losse trajecten
Voordat bermgras op het erf van een boer verwerkt mag worden, moet de locatie aan meerdere eisen voldoen. Denk aan ruimtelijke inpassing, milieuregels voor opslag en verwerking, en de afstand tot water en woningen. Vroeger vroeg dat om losse toetsen bij verschillende regelingen. Sinds de Omgevingswet lopen ruimtelijke ordening, milieu, water en natuur samen in één kader. Voor gemeentes zoals Leeuwarden betekent dat: sneller duidelijkheid of een erf geschikt is en minder gedoe om een nieuwe locatie aan te sluiten.
Een schone grondstof vraagt om een schone keten
Goede compost begint met schoon bermgras. Daarom start de kwaliteitscontrole al vóór het maaien. De gemeente werkt met een stoplichtmodel, waarmee ze vooraf bepaalt welke bermen geschikt zijn voor compostering.
Daarnaast controleert de gemeente ook tijdens het maaien, het transport en bij aankomst op het erf. “Een schone input is ook een schone output.”
Volgens Geert is iedere schakel daarin belangrijk. Van toezichthouder en aannemer tot chauffeur en agrariër: samen zorgen zij ervoor dat de kwaliteit van de grondstof behouden blijft.
Snel schakelen, korte lijnen
De samenwerking met Agricycling heeft zich de afgelopen jaren steeds verder ontwikkeld. Een belangrijke les was dat duidelijke afspraken en korte communicatielijnen essentieel zijn.
“In het begin zat ik er veel tussen, maar nu communiceren de Agricycling-coördinator en de chauffeurs rechtstreeks met elkaar. Daardoor kunnen we veel sneller schakelen.”
Dat is belangrijk, want bermgras moet zo snel mogelijk na het maaien naar de agrariër worden gebracht. Zo kan het composteerproces direct beginnen en blijft de kwaliteit van het materiaal behouden.
Ook de afspraken met aannemers zijn inmiddels aangescherpt. In de aanbesteding legt de gemeente vast welk bermgras geschikt is voor compostering en naar de aangesloten Agricycling-boeren gaat.
Verwerken waar het vandaan komt
Voor Geert is lokaal verwerken een belangrijk uitgangspunt.
“Verwerk het zo dicht mogelijk bij waar je het oogst. De agrariërs hebben de grond én het belang bij een gezonde bodem en een goed gewas.”
Door groene reststromen in de eigen regio te composteren, blijft de organische stof behouden en voorkomen ze onnodig transport. Zo profiteren zowel de gemeente als de agrariërs van een circulaire samenwerking.
Beginnen en samen verbeteren
Wat de samenwerking volgens Geert onderscheidt: het ontstond niet van bovenaf, maar vanuit gedeeld belang. Inmiddels sluiten steeds meer gemeentes aan. Daarvoor is een regiegroep gevormd met gemandateerde wethouders en inhoudsdeskundige ambtenaren.
We zijn gestart vanuit de pilot Circulair Terreinbeheer Nederland,” zegt Geert. “De details hebben we gaandeweg verder uitgewerkt, dat hoort bij innoveren.”
Benieuwd hoe jouw gemeente groene reststromen lokaal kan inzetten voor bodemverbetering?
